آخرين مطالب

سخنان من در مراسم نکوداشت استاد سید عبدالله انوار در تالار قدیم مجلس شورا

بسم الله ارحمن الرحیم

سلام علیکم
بسیار خرسندم که امروز توفیق یافتم هم به عنوان یک شهروند و هم به عنوان مسئول اداره سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران در مراسم گرامیداشت یکی از نادره های حوزه علم و فرهنگ سخن بگویم و از این بابت خدا را شکر می گویم. چه؛ در نگاه توحیدی شکر نعمت واجب است و ما باید شکرگزار وجود چنین گوهرهایی باشیم.
سید عبدالله انوار، فرزند سید یعقوب انوار است: روحانی و اهل سیاست اواخر دوران قاجار و پهلوی اول.
کودکی بیش نبود که با فرهنگ و معارف اسلامی آشنا شد. زبان عربی و مقدمات علوم اسلامی را نزد پدر آموخت. سپس نزد اساتید بزرگ آن زمان ادامه تحصیل داد. درک محضر این بزرگان چنان آتشی در قلب و روح او افروخت که هرگز نتوانست از این فرهنگ و تمدن درخشان فاصله بگیرد.
اگر چه در مدارس جدید تحصیل کرد. در دهه 1320 از دانشکده حقوق دانشگاه تهران فارغ التحصیل شد، ولی باز هم انیس و مونس او علمای اسلامی بودند و لحظه ای از آثار دانشمندان اسلامی غفلت نمی کرد.
واله و شیدای ریاضیات شد و در این رشته نیز تحصیل کرد. مطالعات در حوزه علوم ریاضی نیز موجب شد تا کتابهای منطق و ریاضیات برزگان فرهنگ و تمدن اسلامی را بهتر بخواند و بتواند آنها را با دیگر دانشمندان غرب مقایسه کند.
آشنایی او با آثار علما و دانشمندان اسلامی ـ که عمدتاً به صورت نسخ خطی و احتمالا چاپ سنگی بودند ـ او را به ورطه نسخه شناسی و کتابشناسی خطی کشاند. روحیه طلبگی چنان در او قوی بود که برای شناخت کاغذهای قدیمی مدتی در بازار کاغذ فروشان نزد کاغذ فروش پیری به طلبگی پرداخت و حتی در این ایام سهمی از حقوق ناچیزش را نیز به او می داد. وجه دیگر روحیه طلبگی او عشق به خواندن بود و چون خداوند نعمت بزرگ و عظیم حافظه قوی به او عطا کرده است، آنچه می خواند را به خاطر می آورد.
به رغم دوران پر آشوب دهه های 1320 و 1330 و کنجکاوی استاد انوار نسبت به جریانات سیاسی که در ایران می گذشت و رواج بازار تفکرات غربی، عاشقانه به کتابهای خطی می نگریست و آنها را می خواند. از معدود کتابشناسان و نسخه شناسانی بود که هم به ساختار فیزیکی و مواد سازنده کتاب علاقمند بود و هم به محتوای آنها. تسلط بر زبان فارسی و عربی و انگلیسی و احاطه وی به موضوعهای علمی ـ بخصوص منطق، ریاضیات، فلسفه، علوم اسلامی و قرآن پژوهی ـ از او محققی چند بعدی ساخت و اشراف او بر معارف غربی نیز این فرصت را فراهم آورد که فرهنگ و معارف غرب و اسلام را با هم مقایسه کند.
از ویژگیهای مهم او خلق و خوی معلمی او است. بر این اصل معتقد است که هرچه می داند فقط از آنِ او نیست و باید دیگران را نیز شریک آموخته های خود کند. از گذشته دور بی توقع آنچه می دانست به شاگردانش می آموخت و این روحیه امروز نیز همچنان ـ و شاید شدیدتر از دهه های پیش ـ در او زنده است.
استاد انوار جامع الفنون است؛ یعنی همانند دانشمندان روزگار گذشته در رشته های مختلفی از علوم و فنون همچون منطق، قرآن پژوهی، فلسفه و ریاضیات متخصص و صاحبنظر است.
یکی از ویژگیهای استاد انوار آن است که کتابی را که می خواند حتماً تمام می کند، حتی اگر از آن خوشش نیامده باشد؛ این را رسالتی می داند که کتابی را شروع نکند و یا اگر شروع کرد به پایانش ببرد و حتماً در حین خواندن مدادی در دست دارد و بر حاشیه صفحات کتاب می نویسد و می نویسد. حاشیه های او گاه در حد یک کتاب است؛ مانند حاشیه هایی که بر شفای ابن سینا نوشته و صدها کتاب دیگر.
استاد انوار در حوزه تهران شناسی نادره مردی است. خاطراتش از یک سو و مطالعاتش از سوی دیگر از او گنجینه ای ساخته به طوری که به جرأت می توان او را دائره المعارف تهران خواند. در زمینه تهران شناسی ـ بخصوص به صورت علمی ـ کار زیادی نشده و تعداد کتابهای معتبر در این حوزه اندک است. بنابراین جا دارد که اطلاعات استاد انوار ضبط و منتشر شود.
استاد انوار در حوزه نظری موسیقی بی بدیل است.بارها موسیقی کبیر فارابی و کتاب موسیقی قطب الدین شیرازی و ... را تدریس کرده و بر آنها حاشیه نوشته و حتی با موسیقی غرب مقایسه کرده است.
استاد انوار به منطق تسلط دارد. یادداشتهای استاد انوار و شرح و تصحیح او بر اساس الاقتباس خواجه نصیر طوسی ـ که دو سه سال پیش منتشر شد ـ گواه این ادعا است. در این حوزه اگر نگوییم همچون استاد انوار کسی را نداریم ولی قطعاً می توانیم بگوییم کم داریم.
استاد انوار قرآن شناس و قرآن پژوه است. با تسلطی که بر زبان عربی دارد نسخه ای از قرآن کریم را از نظر صرف و نحو عربی حاشیه نویسی کرده که بدون تردید برای کسانی که بخواهند قرآن را ترجمه کنند گره گشا خواهد بود.
استاد انوار نسخه شنای و کتاب شناس بزرگی است. چندین و چند جلد فهرست نسخه های خطی کتابخانه ملی، دانشگاه تهران و دیگر کتابخانه های مهم کشور از یادگارهای این استاد فرزانه است که راه را برای نسلهای بعدی که بخواهند این رشته را مطالعه کنند باز کرده است. او به راستی میراث دار صادق و امین در تمدن اسلامی بوده است و این مراسم هم استاد را از این دیدگاه می نگرد ....
بالاخره استاد انوار ویژگی بزرگی دارد که در دنیای پر از حرص و آز امروز از او گوهری کمیاب ساخته است؛ استاد انوار انسانی است شریف و متواضع و طلبه ای است کوشا و آموزگاری است بزرگ.
از خداوند متعال طول عمر با برکت این استاد فرزانه را خواهانیم.